كاملى بعد از اين كه ابن هشام ( 271 ه . ) آن را تهذيب كرده ، به دست ما رسيده است . اخيرا قسمتى از نوشتهء ابن اسحاق با نام « السيرة و المغازى » پيدا شده است . « 1 » اولين مشكلى كه ما با آن روبه‌رو هستيم ، شناخت چارچوبى است كه ابن اسحاق در آن محدوده قلم فرسايى كرده است . آيا كتابى در سه قسمت « مبتدأ » ، « مبعث » و « مغازى » نوشته ، و آيا چيزى با حجمى بيش از آنچه كه ابن هشام در تهذيبش به آن اكتفا نموده ، تأليف كرده است ؟ محققان اين نظر را دارند كه او كتابش را در سه قسمت مبتدأ ، مبعث و مغازى نوشته است . « 2 » به نظر مىرسد كه بروكلمان رأى ديگرى دارد و آن را در دايرة المعارف اسلامى « 3 » ذكر مىكند . وى مىگويد : او دو كتاب نوشت : در اوّلى به فاصلهء زمانى آغاز آفرينش تا هجرت پيامبر ( ص ) و در دوّمى به مغازى پرداخته است . اما در تاريخ الأدب العربى « 4 » مىبينيم كه از يك كتاب با سه فصل بحث مىكند . موارد فوق براى بيان مطلب و رسيدن به نتيجه كافى نبوده و ضرورى است كه اطلاعات بيشترى دربارهء او به دست آوريم . ابتدا لازم است در نظر داشته باشيم كه ابن اسحاق واضع مغازى نيست ، بلكه پيش از او استادش زهرى ، در چارچوبى كه براى سيره ترسيم كرده و آن را در تسلسل زمانى دنبال مىكرد ، تحقيقات گسترده‌اى انجام داده است . مىتوان گفت كه محدودهء سيره ، به معناى نقل اطلاعاتى از زندگى پيامبر ( ص ) - قبل و بعد از بعثت - نزد زهرى روشن بوده است . « 5 » از سويى ديگر ، وهب بن منبه نوشته‌اى را به مبتدأ اختصاص داد و محدودهء آن را ترسيم كرد و مواد زيادى در آن جمع نمود كه از منابع اساسى ابن اسحاق در كتاب مبتدأ بوده است . « 6 » گفته مىشود كه دو نفر از معاصران ابن اسحاق و از شاگردان زهرى ، كتابى دربارهء مغازى نوشتند . نخست موسى بن عقبه ( م . 141 ه . / 758 م . ) و دوم معمّر بن راشد ( م . 154 ه . / 770 م ) .

--> ( 1 ) . كتابخانهء عمومى رباط ، ش 58 ، ص 167 . ( 2 ) . ر . ك : مغازى الاولى ، ص 82 و نيز : Blachere , opt . cit , p . 5 n . abbottopt . cit , p . 87 - 9 ، guillaume , life of muhammadp . xvii ( 3 ) . چاپ اول ، ج 1 ، ص 81 ( 4 ) . ج 3 ، ص 11 . ( 5 ) . ر . ك : الدورى ، بحث فى نشأة علم التاريخ عند العرب ، ص 78 و بعد از آن . ( 6 ) . همان ، ص 103 و بعد از آن .